OP ZEE
12 augustus 1959
In dienst Radio-Holland. Aangemonsterd ten kantore van de Waterschout te Amsterdam als assistent (2e radio-officier) aan boord van het m.s. Oranjestad. Aanvangsgage: f.269,00
m.s.Oranjestad
13 aug. 1959 eerste reis als 2e radio-officier (RH 502) op m.s. ORANJESTAD/PGOP (KNSM)
Vracht/passagiersschip Suriname Lijn. 5097 BRT.
Accomodatie 120-150 passagiers. Zusterschip: m.s. Willemstad/PIQI
Route: Amsterdam - Cowes - Madeira - Trinidad - Paramaribo - Bridgetown (Barbados) - Fort de France (Martinique) - La Guaira (Venezuela) - Georgetown (Brits Guyana) - Paramaribo – Amsterdam.
Op het brugdek is mijn hut, een 2-persoons met uitzicht naar achteren. Terwijl ik mijn kast inruim en wat spullen een plaats geef, verschijnt mijn hutgenoot in de deuropening. Met verbazing herkennen we elkaar. Ruud van der See woont ook in Santpoort, Rijksweg/hoek Beekvlietstraat. Hij is ladingklerk en heeft al vaker gevaren. Ook zijn zus Gerda is me niet onbekend, het aantrekkelijkste meisje in die wijk.
Om 12 uur is het 'voor en achter' en we vertrekken uit Amsterdam. Rond half drie arriveren we in de Noordersluis van IJmuiden, de grootste ter wereld (400 x 50 x 15m). Tegenwoordig is de grootste sluis ter wereld in Antwerpen met 500 x 67 meter voor schepen tot 240.000 brt.
Mijn vriendin met haar ouders, mijn ouders en leraar Hans van de school in Haarlem staan ons op te wachten en ik sta ze niet minder trots te woord aan de start van mijn carrière. Het onbekende voor de boeg boezemt me geen vrees in.
Stukje zeekaart aanloop IJmuiden
Mijn chef telegrafist is H.C. Zindel (± 55 jaar). Hij is een man van weinig woorden, bijna chagrijnig en bepaalt dat ik radiowacht loop van 00-04 en 12-16 u. Zijn dienst is van 08-12 en 20-24 uur. Overigens lijkt Zindels karakter totaal niet op het mijne en ik hoop maar dat we de reis samen goed zullen doorkomen. Ik doe voor hem een kort examen morse seinen en opnemen. Hij is tevreden en als ik ook nog 90% van wat er op de drukke roepfrequentie te horen is kan vertalen, geeft hij mij definitief de vrijheid om me in het diepe te begeven. Zodra we buiten de territoriale wateren (3 zeemijl) zijn, kan ik onder het goedkeurend oog en oor van Zindel, nog vóór het einde van mijn wacht de zender op 454 kHz gaan afstemmen en aan Scheveningen PCH onze voornemens seinen:
PCH DE PGOP TR = 13/8 1500 ORANJESTAD QTO YM BND COWES
(aan Scheveningen Radio van Oranjestad. Track report: Verlaat IJmuiden met bestemming Cowes). Dat is voor de krant en Defensie. Mijn plan is om de positiemeldingen geen dag over te slaan. Je weet dat de familie van elk bemanningslid dagelijks de krantenkolom Scheepvaart opslaat. Ik zal ze niet teleurstellen. Ook PCH weet nu dat dit schip weer bereikbaar is. Omdat het daar bij mijn werk hoorde, weet ik nu precies wat er met mijn melding gebeurt: de TR wordt op een losse kaart in een mapje bijgeschreven en per telex naar de krant (ANP) en Defensie gestuurd. Alle schepen waar een telegrafist van Radio-Holland zit, hebben een mapje. Dat van ons schip is geel, hetgeen wil zeggen: alleen telegrafie. De schepen met een blauw mapje zijn ook telefonisch bereikbaar. In de mapjes worden de laatst verzonden en ontvangen telegramnummers, resp. 500-1000 en 1-100 bijgehouden om te kunnen zien of er een de mist is ingegaan, b.v. via een ander schip.
Tijdens mijn eerste verbinding zie ik dus de situatie in de seinzaal op PCH voor me. Het is alsof ik op twee plekken tegelijk ben. Dat geeft een vertrouwd gevoel. Ik weet alleen niet met wíe ik sein. Dus vraag ik: Wie? Het antwoord luidt: Grootheest. Een joviale chef, die de sappigste verhalen kon vertellen en die er voor zorgde dat menige dienst omvloog. Wie? vraagt ook hij. Want in zo'n geval moet je met een bekende te maken hebben. Ik sein: Fernhout, en krijg terug: leuk, goeie reis. Hij kent mijn schoonvader trouwens ook goed, want de heer v. Grootheest houdt er ook een verzekeringsportefeuille op na en pa is een van zijn klanten.
Zindel moet bekennen dat hij in al die jaren nog nooit een kijkje op PCH heeft genomen en wil stiekem van mij weten hoe dit of dat nou precies in elkaar zit. Met een leerling varen die daar al als leerling zeevaartschool gewerkt heeft is toch ook een unicum. Ik raak niet uitgepraat. Ik voel me even zìjn leraar, in plaats van andersom.
15 augustus. Op de derde dag arriveren op de rede van Cowes, gelegen op het eiland Wight in Zuid-Engeland en gaan er ten anker. Met een barkas worden enige tientallen passagiers vanuit Southampton aangevoerd. Aangezien we ook de Engelstalige Antillen, Trinidad en Brits Guyana zullen aandoen, ligt het voor de hand dat er ook klandizie in Engeland te behalen valt.
Het radiostation aan boord bestaat uit een ouderwetse telegrafie-installatie met knoppen zo groot als wieltjes. Er is geen radiotelefonie. Een bijna verboden vonkzender op 500 kHz, dient als reserve. Dat is een zender die onstabiel is op zijn golflengte en dus ook op ongewenste golflengten is te horen. Een soort etherpiraat dus. Dat was in vroeger dagen wel gunstig in geval van SOS.
Door een hendel langzaam langs een aanloopweerstand te bewegen, komt een dynamo op gang die de zender van spanning moet voorzien. Natuurlijk doe ik dat in de eerste nacht niet langzaam genoeg. De stroom is te hoog en de zekeringen slaan door. 's Middags moest het ook al langzaam gebeuren. Moet het nóg langzamer? Waar liggen de nieuwe zekeringen? Ik moet de chef in zijn aanpalende slaaphut storen. Hij had nog zó gewaarschuwd. Vaste prik. Het overkomt de meeste leerlingen. Enfin, nieuwe zekeringen en de zaak doet het weer.
"Hé chef, die zekeringen heb ik zo meteen zelf nodig!"
Nu kan ik mijn eerste 6-uurlijkse weerrapport van nul uur GMT via Scheveningen Radio naar het KNMI seinen. Dit schip is één van de 'selected ships' dat ten behoeve van de meteorologische diensten weerrapporten verzendt. Elke zes uur maakt de stuurman van de wacht een gecodeerd weerrapport, dat wij als marconist naar de wal sturen. Zo draagt de koopvaardij wereldwijd bij aan de weersverwachting voor zee en land. Het weerrapport bevat de volgende gegevens: positie, tijdstip, koers en snelheid van het schip, windrichting en -sterkte, luchtdruk, temperatuur, dauwpunt, bewolkingsgraad, bewolkingssoorten, zeegang, hoogte van de deining, en neerslag oftewel regen, of sneeuw, etc.
Tijdens de radiowacht is het verplicht luisteren op de noodfrequenties 500 kHz voor telegrafie (grote schepen) en 2182 kHz voor telefonie (kleine schepen). Je kunt er ook opgeroepen worden, of zelf oproepen als er geen noodverkeer is.
Tijdens 'kantooruren' is het net de Kalverstraat op de 500 kHz en je moet vrijwel alle stations die morse seinen van elkaar kunnen onderscheiden, terwijl je misschien zelf bezig bent op andere frequenties. Daarom zijn er twee ontvangers ter beschikking. Iedere activiteit, zenden en ontvangen, plus reparaties en onderhoudswerkzaamheden, dient te worden vermeld in het radiodagboek, een document met juridische status, dat twee jaar bewaard moet worden. Dit kwam nog van pas toen een telegrafist werd verdacht na het verdwijnen van een passagiere. Het radiodagboek bleek zijn alibi.
Wereldwijd is het voor schepen en kuststations verboden te zenden op 500 kHz (noodfrequentie telegrafie): elk half uur van minuut 15-18 en 45-48. Op 2182 kHz (noodfrequentie telefonie): elk half uur van 00-03 en 30-33: de stilteperioden (SP), zodat zwakke noodsignalen (midden oceaan, reddingsloepen) ook de kans krijgen gehoord te worden. Bij SOS en MAYDAY (afgeleid van het Frans: m'aidez, help mij), worden deze frequenties exclusief. Voor gewone oproepen wordt dan uitgeweken naar een andere frequentie.
N.b. De radioverdragen werden in het Frans opgesteld, zodat M'AIDEZ het officiële noodsein voor telefonie werd. De Engelstalige gebruikers konden of wilden dit niet op z'n Frans uitspreken. Dus werd het in de praktijk MAYDAY, wat al gauw was ingeburgerd. Het woordje DE in een morse-oproep is ook Frans en betekent dus VAN (PCH de PGOP).
De wijzerplaat van de klok in het radiostation is vanuit het midden naar de rand tussen genoemde minuten gemarkeerd om te voorkomen dat je per ongeluk toch gaat zenden. Maar regelmatig vergiste men zich, waarna altijd wel ergens anoniem werd gewaarschuwd met een kort SP, of QRT (houd op met zenden!). Dan was er soms een grappenmaker die er aan toevoegde: U2 (You too!). Wat zijn we weer lollig.
De stilteperiodes op de klok in de radiohut. Bij groen mag je niet zenden met telefonie, bij rood mag je niet zenden met telegrafie.
De reikwijdte van een schip is bij een antennevermogen van slechts 150 Watt in de middengolf ongeveer 300 km op de dag en soms wel 3000 km 's nachts. Belangrijke kuststations beschikken over 10.000 Watt of meer en halen overdag in de middengolf soms 1000 km. In de kortegolf is een goede antenne en een kleiner vermogen goed voor 20.000 km als het meezit. Meer dan 20.000 km is natuurlijk niet nodig om elke plek op aarde te bereiken.
De dagelijkse werkzaamheden op de route naar Suriname zijn o.a. in het logboek alles bijhouden, waarmee je bezig bent geweest: verzonden en ontvangen telegrammen, ontvangen navigatiewaarschuwingen, de weerberichten voor de Atlantische Oceaan van Portishead/GKA in Engeland opnemen en afleveren aan de kapitein; het regelmatig luisteren naar de oproeplijst van Scheveningen/PCH, Chatham Massachusetts/WCC en Paramaribo/PZN, en later de lijst van de lokale kuststations van andere havens.
De dagelijkse krant (A4'tje) van PCH in morse opnemen en uitgetypt verspreiden: één voor de gezagvoerder, één voor de officieren, één voor de bemanning, één voor de passagiers en één voor de inspectie van R.H. Op dit schip moet ik 's nachts ook de Engelse pers van Portishead opnemen omdat we ook buitenlandse passagiers aan boord hebben en dat valt nog niet zomaar mee.
Op de volgende pagina het Nederlandse persbericht van 22 augustus 1959 als de Oranjestad zich op de heenreis bevindt tussen Madeira en Zuid-Amerika. Het grappige hiervan is dat niet ik, maar een passagier, de heer Anton Klok (zendamateur PA3AQV) in Maastricht, deze kopie als souvenir mee naar huis nam. Aangezien dit boek als vervolgverhaal is cq. wordt gepubliceerd in vak-/hobbykringen, las Anton dit gedeelte en stuurde graag zijn souvenir naar mij. Het is dan inmiddels 2004; 45 jaren na dato!
m/s O R A N J E S T A D d.d. 22 augustus 19 59
======================================================================
RADIONIEUWSBERICHTEN ONTVANGEN VAN SCHEVENINGEN RADIO
COPYRIGHT ANP/RADIO-HOLLAND
ROTTERDAM. Donderdag heeft koningin Juliana het nieuwe passagiersschip ROTTERDAM aan de Holland Amerika Lijn overgedragen. Zij deed dit, door de vlag aan boord van het schip te hijsen. Het nieuwe vlaggeschip is gisteren vertrokken voor een proeftocht op de Noordzee. De ceremonie voltrok zich, toen het schip enige mijlen buitengaats voer. Onder de gasten bevonden zich ook ZKH prins Bernhard en HKH prinses Margriet, alsmede verscheidene ministers en ambassadeurs.
COLOMBO. Voor de tweede keer in enkele dagen heeft een olifant op Ceylon, de dood van veertien mensen op zijn geweten. Het dier raakte een brandende toorts en verpletterde alles wat op zijn weg kwam. Het aantal gewonden beloopt enkele duizenden, doordat zij in paniek onder de voet werden gelopen. Zondag jongstleden had een andere olifant reeds tien gewonden veroorzaakt tijdens een soortgelijke processie, niet ver van Colombo.
DEN HAAG. Een viermotorige straalbommenwerper, die onderweg was langs de Engelse zuidkust, voor een routinevlucht, wordt vermist. Het vliegtuig heeft vijf bemanningsleden aan boord. Vliegtuigen en schepen zoeken in Het Kanaal naar het toestel. De Franse treiler ’l Aiglion, heeft donderdagmorgen in Het Kanaal een hevige ontploffing gehoord, maar niets gezien. Vanmorgen werd medegedeeld, dat een radioamateur vanochtend om kwart over elf, driemaal het noodsein heeft opgevangen. Verdere gegevens ontbreken nog.
BREMEN. Het Oberlandesgericht alhier, heeft vandaag in hoger beroep, het verzoek van de Deli- en Senembamaatschappij ter sequetratie van een partij Sumatratabak, van de hand gewezen.
NEW YORK. In New York zijn gisteren contracten getekend tussen de Amerikaanse hotelmagnaat, de president van de Sea Coast Transatlantic Lines en een scheepsbouwmaatschappij, voor de bouw van twee passagiersschepen van 90.000 ton elk. De schepen, die een passagiersdienst tussen New York en Zeebrugge zullen onderhouden, zullen 6.040 passagiers kunnen vervoeren plus de bemanning van 1350 personen. De kosten van de bouw worden geraamd op 80 miljoen dollar per schip. Het eerste schip zal in 1962 worden afgeleverd en het tweede een jaar later. Zij zullen de namen Peace en Goodwill voeren.
INGLEWOOD. Officieel is medegedeeld, dat de capsule van de Discovery-satelliet, die de afgelopen woensdag is gelanceerd, niet is teruggevonden. De capsule is wel uitgeworpen, maar er zijn geen seinen van ontvangen.
ESCOURT. De Zuidafrikaanse politie heeft donderdag in het dorp Escourt in Oost-Natal, een groep van honderd negerinnen met behulp van gummiknuppels uiteengejaagd, toen zij weigerden zich te verspreiden. Dit was de derde achtereenvolgende dag, dat zich in het dorp incidenten voordoen.
VIENTIANE. De legervoorlichtingsdienst van Laos, deelde gisteren mee, dat er dagelijks gevechten worden geleverd met opstandelingen. Gisterochtend heeft de Laotische pers in een communiqué gezegd, dat de communistische opstandelingen in het noorden op het punt staan een groot offensief te ontketenen voor de herovering van de twee noordelijke provincies Sam Neua en Phougsaly.
MANILLA. Op 500 kilometer ten zuiden van Manilla, is donderdag een passagiersschip van 242 ton, met honderd mensen vergaan. Er zouden slechts zeven man gered zijn.
WASHINGTON. Een woordvoerder van de Amerikaanse Marine, heeft donderdag alhier medegedeeld, dat er een nieuw systeem voor radioverbindingen tussen de Verenigde Staten en Hawaii zal worden gebruikt, waarbij de maan als tussenstation zal dienst doen. Dit zal vermoedelijk tegen het einde van het jaar geschieden. Hierdoor zou het mogelijk zijn, radiografische berichten in minder dan drie sekonden over een afstand van circa 800.000 kilometer te seinen.
WEERBERICHT VOOR NEDERLAND: droog, zonnig en warm weer. Zwakke tot matige zuidoostelijke wind. Temperatuur op Schiphol: 28 graden.
De AMSTERDAMSE BEURS: Unielever, AKU, Kon. Olie vast.
_______________________________________________________________________
Zendt een RADIOSURPRISE
R.H 56a 159-400.000 Inlichtingen verstrekt het radiostation
______________________________________________________________
"Hoe kan ik nou in vredesnaam de pers nemen als
jij hier zo rond loopt te stampen!"
Overigens, hier heb ik hier vier originele px'en die je maar eens moet nemen als je een keer niets te doen hebt. Ze komen van Hans Remeeus, zendamateur PA1HR en collega van PCH en Andre (PE1PQX). Noteer maar: http://groups.google.com/group/nl.radio.amateur/browse_thread/thread/df52798282794bb3
Wat je nog meer dagelijks moet doen: de positie overseinen voor het Ministerie van Defensie en de krant. Heel belangrijk: een tijdsein nemen voor de chronometer. Dit is een dure nauwkeurige klok, die net als het kompas, cardanisch is opgehangen in een kastje van binnen bekleed met fluweel. Het bevindt zich in de kaartenkamer achter het stuurhuis en is noodzakelijk bij de hoogtemeting van hemellichamen met de sextant. Dit klusje moet op de seconde nauwkeurig worden genoteerd, anders is je positie zo al een paar mijl verkeerd. Een kwartshorloge is net zo nauwkeurig, maar dat kennen we anno 1959 nog niet.
Het radiostation aan boord van de Oranjestad is dus 16 uren per etmaal geopend omdat we met z'n tweeën zijn. Op alle volgende schepen waar ik op kom te varen ben ik alleen. Je loopt dan acht uur wacht, verdeeld in vier keer twee uur. Voorbeeld:
In zone A tussen 30° Oost en 30° West (Europa): van 0800-1000, 1200-1400, 1600-1800 en 2000-2200 GMT.
In de volgende zone (F) tussen 30° West en 90° West (richting Amerika) schuift het schema op. De vroege periode valt weg en een late (0000-0200) komt erbij. De lokale tijd aan boord verandert natuurlijk mee, zodat de telegrafist alleen 's ochtends, 's middags en 's avonds dienst heeft.
Buiten die diensturen is een schip officieel niet bereikbaar. Het risico zou zijn dat je dàn een schip in nood niet hoort, of omgekeerd, met SOS niet gehoord wordt. Je zou dan dezelfde situatie krijgen als die met de "Titanic". Daar is in voorzien: een speciale ontvanger reageert automatisch op speciale alarmseinen en stelt dan alarmbellen in werking; pas daarna wordt het SOS uitgezonden. Er zijn drie bellen: in het radiostation, boven mijn wiegje en in het stuurhuis. Als er nog tijd is wordt 2 minuten gewacht, want op een ander schip moet de telegrafist eerst nog zijn bed uit. Hij kan ook elders op het schip vertoeven en moet dan gewaarschuwd worden. (zie ook bij de "Bennekom"). Een SOS-geval wordt altijd overgenomen door het dichtstbijzijnde kuststation omdat diens zender veel verder reikt. Dit station neemt dan meestal de leiding bij de hulpverlening en herhaalt elk half uur het noodbericht op de noodfrequenties 500 en 2182 kHz.
19/8-1959 Madeira.
Hier op de rede gelegen voor lading. Dezelfde dag vertrekken we naar Trinidad.
De sociale contacten aan boord zijn wat mij betreft minimaal. Niet omdat ik er geen behoefte aan zou hebben, integendeel, maar het onderling contact met stuurlieden en werktuigkundigen wil gewoon niet vlotten. Het heeft ook met je status te maken. Ondanks het feit dat ik assistent-officier ben, wordt op dit schip behoorlijk de hand gehouden aan rangen en standen, zeg maar afstandelijkheid. Ik herinner me niets leuks dat de moeite van het vermelden waard is. Dit in tegenstelling tot de reizen die ik bij de Halcyon Lijn zou gaan maken, waar ik mijn fijnste tijd zou hebben.
Het contact met de passagiers stelt ook niets voor. Ik heb wel wat aanloop voor een telegram en tijd voor een praatje, maar de dekken speciaal voor de passagiers zijn voor ons verboden gebied. Mijn chef dineert wel met ze, maar ik moet me in onze eigen messroom vervoegen bij de andere officieren vanaf 2e stuurman en 2e werktuigkundige. Onlangs hoorde ik van een collega-telegrafist die ongeveer gelijktijdig met mij als naieve assistent zijn eerste reis op de "Willemstad" maakte, dat hij, volkomen verrast, terecht werd gewezen door zijn chef, omdat de (bekakte) scheepsarts had geklaagd dat hij hem al in het Noordzeekanaal aan dek had aangesproken voor een praatje. Zo lagen de verhoudingen dus bij de KNSM (Kan Niet Slechter Meer). Passagiersschepen bleken dus echt niet leuk om op te varen.
Tijdens de oversteek naar de West wordt de tijd aan boord regelmatig verzet. Elke dag scheelt dat gemiddeld 20 minuten bij een zuidwestelijke koers. De kapitein is voorstander van varen op ware tijd. Dus elke middag de klok tussen de 17 en 22 minuten terug. Dat is onpraktisch, zeker voor de passagiers, maar het staat interessanter. Normaal is dat de klok op een gegeven moment 's nachts een uur verzet wordt.
Aan de wand in de hal naast de radiohut waarvan ik de deur voor de gezelligheid altijd open houd, is een prikbord waarop de juiste tijd en mededelingen aan de passagiers zijn vermeld. Op een kaart van de Atlantische Oceaan is de koers aangegeven en kan je zien hoeveel het dagelijkse verheid (klemtoon op heid) is geweest: gemiddeld 350 zeemijl (680 km) per etmaal.
De samenstelling van de bemanning is zeer gevarieerd, maar bestaat minimaal uit: de gezagvoerder en zijn stuurlieden, de hoofdwerktuigkundige en zijn machinisten en overig machinekamerpersoneel, de bootsman en zijn matrozen en de hofmeester met zijn koks, bakker en stewards. Deze opperhoofden lopen geen wacht. Op een passagiersschip zijn nog meerdere functies denkbaar, zoals mijn hutgenoot, die ladingklerk is, maar het zou te ver voeren deze allemaal te noemen.
De eerste stuurman en de 2e wtk lopen wacht van 04-08 (Dagwacht) en van 16-20 uur (Platvoetwacht).
De tweede stuurman en de 4e wtk doen 00-04 (Hondenwacht) en 12-16 (Achtermiddagwacht).
De derde stuurman en de 3e wtk lopen 08-12 (Voormiddagwacht) en 20-24 (Eerste wacht). Voor de namen van de wachten bestaat er een ezelsbruggetje. Dit kan alleen een zeeman bedenken. Met de klok mee luidt het: Het Dingetje Van Adam Past Eva.
De vierde stuurman loopt mee met de eerste. Leerlingstuurlieden lopen mee met de 2e stuurman.
De stewards onderhouden de hutten van passagiers en officieren. Dus hoef ik mijn bed niet zelf op te maken en kan met een druk op de knop roomservice krijgen. Sommigen denken dat het thuis ook zo werkt.
Dan is er de elektricien, kortweg elek genoemd, die zorg draagt voor alle elektriciteit en verlichting, maar in de praktijk voornamelijk de zorg heeft over de winches aan dek, waarmee vaak storingen zijn. Want om met eigen gerei te kunnen laden en lossen, zijn de winches die de hijsdraden van de laadmasten bedienen essentieel; daar wordt veel van gevergd.
Al deze personen zijn in dienst van de rederij. Dat geldt niet voor mij. Als radio-officier ben ik in dienst van Radio-Holland N.V. Deze maatschappij werd door de rederijen in 1916 opgericht en onderhoudt de R.H.-stations op alle schepen en levert de telegrafist, zoals tegenwoordig een uitzendbureau. Het voordeel is dat ik zonder ontslag te hoeven nemen een ander schip kan krijgen bij een andere maatschappij en zo de hele wereld kan zien. Ook in Engeland, België, Duitsland en misschien meer landen is het zo georganiseerd.
Als we Zuid-Amerika naderen kunnen we op de radio Portugees ontvangen. Dat moet Brazilië zijn. 's Avonds is de middengolf vergeven van het Portugees, Spaans en Amerikaans .
Op 30/8 arriveren we in Brighton aan de zuidwestkust van het mooie Trinidad om teer te laden. Er is een pekmeer - het Pitch Lake - waar de teer vanzelf uit de bodem opborrelt. De oevers zijn zwartgrijs en hoe verder je loopt, des te zachter het oppervlak wordt. Daar waar het vloeibaar is drijft een 'ding' dat de teer in vaten 'giet' voor de export. Wij nemen 300 ton mee voor Suriname.
Het is van Trinidad 500 mijl naar Paramaribo. 's Avonds horen we Nederlands spreken op de radio: Radio Apinti en op 500 meter de kreet "5 o o, op uw radio!!!". De ene zender in het Surinaams met af en toe een Nederlands woord dat zij in hun eigen taal niet kennen. De andere zendt in het Nederlands uit. Het is vreemd je moedertaal op zesduizend kilometer van huis gewoon op de radio weer tegen te komen en het is een genot om de uitspraak te beluisteren. Alle schepen die in Paramaribo worden verwacht, binnenlopen, of vertrekken worden op de radio aangekondigd.
Op 3 sept, 's middags om een uur of vier, varen we de Surinamerivier op en komen een uur later voor de kant. Zo'n 100 passagiers ontschepen, meest Surinamers. Zij kunnen vrij goedkoop varen. Daartoe is er in het voorschip een speciaal ingerichte ruimte onderdeks, waar je met tientallen tegelijk kan wonen en slapen.
Haven Paramaribo
's Avonds om een uur of acht verschijnt er een Nederlandse verpleegster in de radiohut die naar míj vraagt. "Kent U Arie Enthoven?" Jazeker, die vaart ook bij deze club, als machinist. Hij blijkt in 's Lands Hospitaal te zijn opgenomen. Op de radio had hij gehoord dat de Oranjestad er aankwam. Zijn ouders, kennissen in de Gladiolenstraat in Santpoort, schreven hem dat ik nu ook vaar. Ik ga hem dus opzoeken. De verpleegster is met de fiets. Zij springt achterop en ik fiets de stad in. Wat ik niet weet is dat het verkeer er links is, nog uit de tijd dat Suriname Engels was en werd omgeruild voor Nieuw Amsterdam. Hó! Bijna een aanvaring met een auto. We liggen nog net niet op dek en ongedeerd bereiken we het ziekenhuis. Het zal dan wel door de Nederlanders zijn dat ze in de VS nog altijd rechts rijden.
De volgende dag ga ik met mijn chef de stad verkennen. Er zijn veel Hollandse huizen en sommige straten hebben een Nederlandse naam. We bezoeken de markt met vis en fruit in de Gravenstraat. De mensen hier lijken veel vriendelijker dan wij thuis en het luisteren naar wat ze zeggen en hoe ze Nederlands spreken, is een leuk tijdverdrijf. Maar het is dan ook allemaal hartstikke nieuw voor mij. Ook de tropische flora. Thuis kom je nog niet zo ver met vakantie en vliegvakantiereizen bestaan nog niet.
Paramaribo markt
We worden aangesproken door een Surinamer, die ons als collega herkent, omdat we in uniform lopen. "Dag, ik ben van PZN," verklaart hij vriendelijk en steekt een hand uit. PZN is het kustradiostation van Suriname en deze man is telegrafist met wie we vast wel eens verbinding hadden. Maar Zindel antwoord onbeschoft: "Wat kan mij dat verrotten" en loopt door. Ik schaam me dood en haal ter verontschuldiging mijn schouders maar op, waarna de man zijn weg vervolgt. Als hij nog eens door de PGOP wordt opgeroepen zal hij het hoogstwaarschijnlijk negeren.
De volgende dag ga ik er alleen op uit. Op kruisingen staan de bekende ANWB-borden met daarop plaatsjes als Nieuw Amsterdam, Groningen, Zanderij, Wageningen, Alkmaar en Batavia. In een houten keetje langs een stille weg verkopen ze limonade en bier. Ik neem Parbo bier. Dat is wel meteen een literfles. Kleiner kennen ze blijkbaar niet.
Op de derde dag vertrekken we voor de vrachtreis naar Bridgetown op Barbados, Fort de France op Martinique, La Guaira in Venezuela en Georgetown in Brits Guyana, buurland van Suriname. Dan zijn alle passagiers van boord. Weer Paramaribo om passagiers en vracht voor Amsterdam in te nemen. We vertrekken op 12 sept. om 12.00.
"… verder nog es 10 dollar, omdat je met je
hua-hula dans door een tafeltje bent gezakt …"
Dat gaat gepaard met een ritueel. Er is nl. een muziekkorps op de kade verschenen. Op het moment dat we losgooien en de schroef zijn klappen gaat maken speelt het korps het Wilhelmus nat van 't Sjouwen. Wie als officier zijnde, toevallig aan dek staat, kan nu niet zomaar z'n snor drukken. Dat wordt in de houding staan, met de hand aan de pet. Mijn chef had gezegd dat alle officieren voor deze gelegenheid op de scheepsbrug dienen te verschijnen. Het is natuurlijk niet waar, weet ik veel. Zelf is hij nergens te bekennen. Een practical joke dus en daar blijft het bij.
De kapitein viert op de thuisreis zijn 40-jarig dienstjubileum. Op zijn receptie zal ik maar eens jenever proberen. Ik vind het vies en dat is altijd zo gebleven. Was dat ook maar zo met roken, maar de prijs, 32 cent per pakje, helpt je er niet vanaf.
Geheel de reis ben ik nog niet zeeziek geweest en ik denk dat ik dat niet meer word. Maar op de allerlaatste ochtend tussen Dover en IJmuiden bij een noordwesten wind 7 kom ik er niet onderuit. Het schip maakt door de ruwe zeegang schuin vooruit, steeds van die vervelende stoten, zodat ik toch nog in de prijzen val. Maar het leed is gauw geleden want tegen enen komen we bij de loodspost voor IJmuiden en in de middag van de 27e september liggen we in de sluis. Daar staan tussen publiek weer veel familieleden ons op te wachten. Met Ruud van der See bestel ik in Amsterdam een taxi uit Santpoort (Stegemeijer) om ons naar huis te brengen.
De Oranjestad (ex Pericles) was een vrachtschip en werd in 1950 verbouwd tot passagiersschip. Het werd later verkocht aan Jordanië en heet dan Noor B., naar de echtgenote van koning Hoessein. Daarna verkocht aan Saudi-Arabië voor het vervoer van Mekkagangers als Mariam B. 1974 te Taiwan gesloopt. De Suriname Lijn heeft bestaan tot de zomer van 1972.
Zindel heeft mij geschikt bevonden om als chef over mezelf te functioneren. Dus ben ik voortaan op vrachtschepen DE marconist, met alleen de gezagvoerder als baas.
